Mickiewicz w Hali Kultury. Łomża po raz piętnasty czytała wspólnie

Była to 15. edycja ogólnopolskiej akcji zapoczątkowanej w 2012 roku wspólną lekturą „Pana Tadeusza”. Miejska Biblioteka Publiczna w Łomży uczestniczy w niej od samego początku. Tegoroczne spotkanie przygotowała wspólnie z Miastem Łomża, korzystając ze wsparcia Teatru Lalki i Aktora.

– Narodowe Czytanie powstało po to, aby na nowo przybliżać Polakom dzieła, które weszły do kanonu naszej literatury. „Dziady” to utwór wielowątkowy, trudny do pokazania w niewielkiej przestrzeni i krótkim czasie. Jest niejednoznaczny, jak przystało na dramat romantyczny, ale reakcje gości wskazują, że udało nam się przybliżyć jego idee – mówiła Teresa Fromelc-Pawelczyk, dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Łomży.

Nie tylko wspólne czytanie

Łomżyńskie spotkanie zostało pomyślane jako prezentacja fragmentów dramatu, a nie jedynie następujące po sobie wystąpienia lektorów. Uczestnicy przeczytali Prolog, scenę więzienną, Wielką Improwizację, Widzenie Księdza Piotra i Salon Warszawski z III części „Dziadów”.

Szczególne emocje wzbudziła Wielka Improwizacja. Z jej fragmentami zmierzyli się Krzysztof Zemło, Wawrzyniec Kłosiński, kpt. Damian Grelewski, Emilian Kudyba i Adam Dąbrowski.

Interpretacjom towarzyszyła scenografia przygotowana przez pracowników biblioteki. Koncepcja powstała przy współpracy z Jarosławem Antoniukiem, dyrektorem Teatru Lalki i Aktora w Łomży. Za jej wykonanie odpowiadała Ewa Filochowska-Karwowska wraz z bibliotekarzami. Całą aranżację stworzono w ciągu jednego dnia.

– Od kilku lat prosimy o wsparcie dyrektora Jarosława Antoniuka. Otrzymujemy od niego zarówno inspirację, jak i konkretną pomoc. Dzięki kreatywności Ewy Filochowskiej-Karwowskiej powstała tegoroczna scenografia, wykonana przy dużym zaangażowaniu pracowników biblioteki – podkreślała Teresa Fromelc-Pawelczyk.

Dopracowaną oprawę wydarzenia zauważyła Anna Gawrych, wicestarosta łomżyński.

– Pracownicy biblioteki przygotowali scenografię z ogromną dbałością o szczegóły. Podobnie jak w teatrze pozwoliła nam wejść w inny świat i wyraźniej odczuć duchowy, metafizyczny wymiar utworu – oceniła.

Utwór sprzed dwóch stuleci

„Dziady” powstawały w różnych okresach życia Adama Mickiewicza. Części II i IV zostały wydane w 1823 roku, natomiast część III poeta napisał po upadku powstania listopadowego i opublikował w 1832 roku. Dramat wyrósł z doświadczenia zaborów oraz represji, którym poddawano polską młodzież. W III części znalazły się nawiązania do procesu filomatów i filaretów, więzień oraz zesłań w głąb Rosji.

Ten historyczny kontekst przypomniał dr hab. Krzysztof Sychowicz, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku i przewodniczący Komisji Kultury Rady Miejskiej Łomży.

– Narodowe Czytanie przypomina dzieła, z którymi młodzi ludzie nie zawsze mają już kontakt w procesie kształcenia. Każde z nich niesie określone przesłanie. W przypadku „Dziadów” jest nim rozrachunek z tragiczną przeszłością, ale także pokazanie walki, uporu, przetrwania i patriotyzmu młodych studentów wileńskich, którzy za miłość do ojczyzny płacili bardzo wysoką cenę – mówił Krzysztof Sychowicz.

O aktualności dramatu mówił również prezydent Łomży Mariusz Chrzanowski.

– W czasach, kiedy widzimy zagrożenia zewnętrzne, warto przypominać wartości patriotyczne i budować poczucie wspólnoty. „Dziady”, choć są dziełem trudnym, mają wiele do powiedzenia także współczesnemu czytelnikowi – podkreślał.

Bogumiła Olbryś, poseł na Sejm RP, zwróciła uwagę na obecny w dziele Mickiewicza obraz młodego pokolenia dojrzewającego w warunkach politycznego zniewolenia.

– Szczególnie w III części „Dziadów” mocno wybrzmiewają sprawy młodzieży, miłości do ojczyzny, wolności i niepodległości. Choć mamy rok 2026, pytania o suwerenność i narodową odpowiedzialność nie straciły znaczenia – mówiła parlamentarzystka.

Literatura nie kończy się na maturze

Wspólna lektura zgromadziła uczniów I i II Liceum Ogólnokształcącego, Zespołu Szkół Weterynaryjnych i Ogólnokształcących nr 7, Liceum Sztuk Plastycznych oraz Zespołu Szkół Specjalnych nr 8. Obecność młodzieży nie była jedynie dekoracyjnym dodatkiem do oficjalnego wydarzenia. Uczniowie wystąpili obok parlamentarzystów, samorządowców, aktorów, dziennikarzy i przedstawicieli instytucji.

Dla Grażyny Karasiewicz, poetki, wieloletniej nauczycielki i czytelniczki łomżyńskiej biblioteki, właśnie udział młodych ludzi stanowił jedną z najważniejszych wartości spotkania.

– Narodowe Czytanie jest impulsem, by wyrwać się z codzienności i w pogoni za mało istotnymi sprawami pomyśleć o czymś wartościowym. Jako nauczycielka, która przepracowała w szkole ponad 40 lat, szczególnie cenię zaangażowanie młodzieży. Literatura rozwija młodego człowieka i pomaga mu znaleźć własne miejsce – mówiła Grażyna Karasiewicz.

Na międzypokoleniowy charakter wydarzenia wskazywała również Anna Gawrych.

– Spotkali się tutaj seniorzy, osoby w średnim wieku, młodzież i dzieci. Wspólna lektura pozwala razem przeżywać ważne teksty, a przy okazji zwyczajnie zachęca do sięgania po książkę. Czytanie rozwija wrażliwość, wyobraźnię i zdolność poznawania świata – podkreślała wicestarosta.

Marlena Siok, przewodnicząca Łomżyńskiej Rady Kobiet, uczestniczyła w łomżyńskiej odsłonie akcji po raz trzeci.

– Narodowe Czytanie pokazuje, dlaczego warto wracać do klasyki i podejmować próbę jej interpretacji. Czasy się zmieniają, ale zapisane w literaturze myśli, wartości i pytania pozostają aktualne. Każdego roku zachwycają również atmosfera i scenografia przygotowywane przez bibliotekę – mówiła.

Książka poza biblioteką

Prezydent Mariusz Chrzanowski przypomniał, że promocja czytelnictwa w Łomży nie ogranicza się do jednego wydarzenia w roku. W mieście pojawiły się ławki w kształcie otwartych książek, a w Parku Jana Pawła II – Papieża Pielgrzyma działa plenerowa biblioteczka umożliwiająca bezpłatną wymianę publikacji.

– Łomża od lat pokazuje, że książka może być obecna nie tylko w bibliotece, lecz także w przestrzeni miasta. To proste działania, które zachęcają do czytania i przypominają, że książka może towarzyszyć nam każdego dnia – zaznaczył prezydent.

Alicja Łepkowska-Gołaś, poseł na Sejm RP, przyznała, że jej własna przygoda z biblioteką rozpoczęła się, gdy miała pięć lat.

– Rywalizowałam z mamą, która z nas przeczyta więcej książek. Dzisiaj, kiedy dużą część czasu zabierają telefony, multimedia i media społecznościowe, książka przypomina o dobrych zwyczajach. Czasem pozwala odpocząć, czasem czegoś uczy, a czasem pomaga zrozumieć otaczającą nas rzeczywistość – mówiła.

Jacek Piorunek, członek Zarządu Województwa Podlaskiego, zwrócił uwagę, że w pierwszy weekend września „Dziady” czytano w bibliotekach, szkołach i instytucjach w całym regionie.

– To inicjatywa, która integruje mieszkańców wokół najważniejszych dzieł polskiej literatury. Tekst Mickiewicza może sprawiać trudność, ale wspólne czytanie jest okazją, żeby przypomnieć sobie zarówno jego treść, jak i historyczne okoliczności powstania – mówił.

W województwie podlaskim po dramat Mickiewicza sięgano między innymi w Białymstoku, Łomży, Drogoszewie i wielu innych miejscowościach. Czytali samorządowcy, pracownicy bibliotek, aktorzy, nauczyciele, uczniowie oraz mieszkańcy. Różniły się miejsca i sposoby interpretacji, wspólna pozostawała lektura.

Kurpiowskie kołysanki i pieczęć na pamiątkę

Artystycznym dopełnieniem łomżyńskiego spotkania był występ Żakliny i Michała Olchowików. Wykonali kurpiowskie kołysanki w nastrojowej aranżacji, która współgrała z obecną w „Dziadach” tematyką pamięci, przemijania oraz więzi między żywymi i umarłymi.

Na uczestników czekał również kiermasz książek. Osoby, które przyniosły własne egzemplarze dzieła Mickiewicza, mogły opatrzyć je okolicznościową pieczęcią Narodowego Czytania 2026.

Za przygotowanie scenariusza i filmowego wprowadzenia odpowiadała Anna Kamińska, a spotkanie prowadzili Elżbieta Ziółkowska i Krystian Kosakowski. W organizację włączyli się bibliotekarze, pracownicy Hali Kultury oraz zespół Teatru Lalki i Aktora w Łomży.

Piętnaście lat temu Narodowe Czytanie rozpoczęło się od „Pana Tadeusza”. W tym roku akcja powróciła do Mickiewicza, ale do utworu znacznie trudniejszego. „Dziady” nie dają prostych odpowiedzi i może właśnie dlatego wciąż warto je czytać. Nie po to, by wspólnie odrobić dawno zadaną lekcję, lecz by sprawdzić, czy pytania zapisane przed blisko dwoma stuleciami nadal dotyczą również nas.