Młodzi wynalazcy śladami kurpiowskiego „Da Vinci”. Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie rozstrzygnął konkurs plastyczny.

Zadaniem uczestników konkursu było wybranie znanej sobie maszyny, urządzenia lub przedmiotu codziennego użytku i zaproponowanie jego udoskonalonej wersji. Liczyły się przede wszystkim pomysłowość, kreatywność oraz umiejętność dostrzegania nowych możliwości w pozornie zwyczajnych rzeczach.

Nadesłane prace pokazały, że młodzi ludzie potrafią łączyć wyobraźnię z praktycznym myśleniem, proponując rozwiązania odpowiadające na potrzeby współczesnego świata.

Laureatkami konkursu zostały:

Kategoria: uczniowie klas I–III szkół podstawowych:

I miejsce ex aequo 

🔸Kaja Przyborowska – Szkoła Podstawowa w Wykowie 

🔸 Krystyna Ertman – Publiczna Szkoła Podstawowa w Myszyńcu

II miejsce 

🔸 Klara Romatowska – Szkoła Podstawowa im. Orła Białego w Wykowie

Wyróżnienie:

🔸 Martyna Dąbkowska – Szkoła Podstawowa w Wykowie

Kategoria: uczniowie klas VII–VIII szkół podstawowych

I miejsce

🔸 Wiktoria Ostatkiewicz – Zespół Szkół Samorządowych w Jedwabnem

II miejsce 

🔸 Maja Bagińska – Zespół Szkół Samorządowych w Jedwabnem

Laureatki otrzymały atrakcyjne nagrody rzeczowe, wśród których znalazły się aparaty fotograficzne, zegarki oraz zestawy LEGO. Nagrody mają nie tylko uhonorować osiągnięcia uczestniczek, ale również zachęcić je do dalszego rozwijania zainteresowań, odkrywania talentów i twórczego eksperymentowania.

Inspiracją dla przedsięwzięcia stała się postać Jana Mocka, kowala i samouka z Myszyńca, żyjącego na przełomie XIX i XX wieku. Choć jego nazwisko pozostaje dziś mało znane, zachowane przekazy oraz skonstruowane przez niego urządzenia świadczą o niezwykłej pomysłowości i technicznej zaradności. Jan Mocek nie ograniczał się do tradycyjnej pracy kowalskiej. Udoskonalał narzędzia, konstruował własne urządzenia i poszukiwał sposobów ułatwiających codzienne życie. Według lokalnych przekazów zbudował nawet urządzenie pozwalające wykorzystywać energię wiatru. Za życia postrzegany był jako ekscentryk, a wiele jego pomysłów nie znajdowało zrozumienia w najbliższym otoczeniu. Dziś jego działalność można odczytywać jako przykład kreatywności, zaradności i niezależnego myślenia, które od wieków towarzyszyły mieszkańcom Kurpiowszczyzny.

W zbiorach Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie zachowały się narzędzia i konstrukcje jego autorstwa, które przez lata nie doczekały się szerszego opracowania ani publicznej prezentacji.

Od zapomnianej historii do projektu edukacyjnego

Pomysłodawczynią projektu „Da Vinci z Myszyńca. Jan Mocek i jego konstrukcje” oraz autorką jego koncepcji jest Anna Smolińska, kierownik Działu Etnografii Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie.

Założeniem przedsięwzięcia jest nie tylko przypomnienie postaci Jana Mocka, ale również przeprowadzenie badań etnograficznych, historycznych i genealogicznych, które pozwolą uzupełnić wiedzę o jego życiu oraz działalności. Ważnym elementem projektu jest przygotowanie wystawy czasowej prezentującej zachowane konstrukcje i narzędzia wynalazcy, a także publikacji poświęconej jego historii. W ramach przedsięwzięcia przewidziano również pokazy kowalskie, prelekcje etnograficzne, warsztaty, projekcję filmową oraz działania edukacyjne skierowane do różnych grup wiekowych. Konkurs plastyczny stanowi część tej szerszej koncepcji. Jego uczestnicy, podobnie jak niegdyś Jan Mocek, zostali zachęceni do samodzielnego poszukiwania rozwiązań, eksperymentowania i twórczego spojrzenia na otaczającą rzeczywistość. Projekt łączy zatem dwa istotne cele: ochronę i dokumentowanie lokalnego dziedzictwa oraz inspirowanie młodego pokolenia do rozwijania własnych umiejętności.

Skansen otwarty na aktywność i uczestnictwo

Realizacja projektu wpisuje się w kierunek rozwoju Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie, w którym coraz większy nacisk kładzie się na aktywne formy edukacji, bezpośrednie uczestnictwo odbiorców oraz organizowanie wydarzeń pozwalających poznawać regionalne dziedzictwo poprzez praktyczne doświadczenie. Dyrektor Muzeum Anna Malwina Szynkiewicz podkreśla, że skansen powinien być nie tylko miejscem prezentowania zabytków i opowiadania o przeszłości, ale również przestrzenią spotkań, rozwijania zainteresowań i twórczej aktywności.

– Zależy nam na tym, aby osoby odwiedzające nasz skansen nie były wyłącznie odbiorcami przygotowanych ekspozycji, ale mogły aktywnie uczestniczyć w organizowanych przez nas przedsięwzięciach. Chcemy, żeby dzieci i młodzież poznawały kulturę i historię regionu nie tylko poprzez oglądanie zabytkowych obiektów, lecz również poprzez własne doświadczenia, eksperymentowanie i rozwijanie umiejętności. Takie podejście pozwala budować zainteresowanie dziedzictwem w sposób naturalny i angażujący – zaznacza dyrektor.

Realizacja tej koncepcji wiąże się jednak z określonymi ograniczeniami. Muzeum nie dysponuje obecnie odpowiednim zapleczem infrastrukturalnym, w szczególności własną całoroczną, nowoczesną przestrzenią warsztatowo-edukacyjną, która pozwalałaby na regularne prowadzenie zajęć niezależnie od warunków atmosferycznych.

Pomimo tych trudności instytucja podejmuje działania służące rozwijaniu oferty edukacyjnej, wykorzystując dostępne obiekty i przestrzeń skansenu. Z tego względu znaczna część warsztatów i zajęć praktycznych organizowana jest przede wszystkim w sezonie wiosenno-letnim, kiedy warunki pogodowe umożliwiają prowadzenie aktywności bez konieczności ogrzewania pomieszczeń.

– Brak odpowiedniej infrastruktury nie oznacza, że rezygnujemy z organizowania warsztatów czy rozwijania działalności edukacyjnej. Staramy się maksymalnie wykorzystywać możliwości, którymi obecnie dysponujemy, dlatego większość zajęć planujemy w cieplejszych miesiącach, kiedy możemy korzystać z przestrzeni skansenu i jego zabytkowych obiektów bez potrzeby ich ogrzewania. Zainteresowanie uczestników pokazuje jednak, jak duże jest zapotrzebowanie na tego rodzaju ofertę. Dlatego jednym z naszych priorytetów pozostaje stworzenie odpowiedniego zaplecza edukacyjnego, które w przyszłości umożliwi prowadzenie warsztatów, spotkań i innych działań przez cały rok – podkreśla Anna Malwina Szynkiewicz.

Planowany rozwój infrastruktury muzealnej ma zatem znaczenie nie tylko dla poprawy warunków funkcjonowania instytucji, ale również dla poszerzenia jej dostępności i możliwości prowadzenia działalności edukacyjnej niezależnie od sezonu turystycznego.

Tradycja przekazywana poprzez praktykę

Przykładem takiego podejścia był również projekt „Soboty i niedziele z twórcami ludowymi. Reaktywacja rękodzieła kurpiowskiego w przestrzeni Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie”.

Przedsięwzięcie obejmowało cykl weekendowych spotkań z twórcami ludowymi, podczas których uczestnicy mogli poznawać tradycyjne techniki rękodzielnicze, samodzielnie wykonywać prace oraz zdobywać umiejętności bezpośrednio od osób pielęgnujących kurpiowskie tradycje.

Oba projekty, mimo odmiennej tematyki, łączy wspólna idea – przekazywanie dziedzictwa poprzez praktykę, bezpośrednie doświadczenie i aktywne zaangażowanie uczestników. W pierwszym przypadku inspiracją jest historia lokalnego wynalazcy i jego konstrukcji, w drugim tradycyjne umiejętności rękodzielnicze przekazywane z pokolenia na pokolenie.

To również sposób na poszerzanie tradycyjnej oferty muzealnej o działania skierowane do dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów, a jednocześnie budowanie bliższych relacji pomiędzy muzeum a lokalną społecznością.

Majsterkuj jak Da Vinci z Myszyńca! Przed nami kolejne warsztaty. 

Konkurs plastyczny nie kończy działań edukacyjnych realizowanych w ramach projektu poświęconego Janowi Mockowi.

Już 7 i 14 listopada 2026 roku w Muzeum – Skansenie Kurpiowskim w Nowogrodzie odbędą się warsztaty z majsterkowania, podczas których uczestnicy będą mogli rozwijać zdolności manualne, techniczną wyobraźnię i kreatywność. Podczas bezpłatnych warsztatów pod hasłem „Majsterkuj jak Da Vinci z Myszyńca” będzie można stworzyć drewniana zabawkę.

Dyrektor Muzeum zachęca dzieci i młodzież do udziału zarówno w najbliższych warsztatach, jak i w kolejnych inicjatywach edukacyjnych organizowanych przez skansen.

– Serdecznie zapraszam dzieci, młodzież i całe rodziny do korzystania z naszej oferty. Chcemy, aby skansen był miejscem, do którego wraca się nie tylko po to, żeby zwiedzać, ale również po to, żeby czegoś nowego się nauczyć, spróbować własnych sił w różnych dziedzinach i ciekawie spędzić czas. Zachęcam do udziału w listopadowych zajęciach z majsterkowania, a także do śledzenia kolejnych przedsięwzięć przygotowywanych przez nasze muzeum. Mimo obecnych ograniczeń lokalowych dokładamy starań, aby tworzyć ciekawą, różnorodną ofertę, angażującą mieszkańców regionu w każdym wieku i w każdej porze roku. – podkreśla Anna Malwina Szynkiewicz.

Działania te pokazują, że muzeum na wolnym powietrzu może łączyć swoją podstawową misję ochrony i upowszechniania dziedzictwa kulturowego z aktywnymi formami edukacji i integracji społecznej.

Ambicją Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie jest rozwijanie instytucji, w której historia nie tylko jest prezentowana, ale również poznawana poprzez działanie, a uczestnicy wydarzeń stają się aktywnymi współtwórcami życia kulturalnego.

Projekt „Da Vinci z Myszyńca. Jan Mocek i jego konstrukcje” realizowany jest w ramach programu „Kultura ludowa i tradycyjna 2026”. Zadanie dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego, przy wsparciu Województwa Podlaskiego, które objęło przedsięwzięcie również patronatem.